Het feest van Purim (‘loten’)

Het feest van Purim beslaat meerdere dagen: Adar 13 is een vastendag, de dag die met het lot geworpen werd als de dag dat de Joden vermoord mochten worden. Adar 14 is een feestdag, met lekker eten en verkleden. Het is wel het vrolijkste feest van het jaar, waarbij giften aan de armen gegeven worden en men cadeautjes uitwisselt. Ook verkleedt men zich allemaal, als mensen die onderdeel zijn van het verhaal van Esther, maar ook met allerlei andere opvallende of gekke kostuums.

In de Talmoed, in de Gemara Megillah (de beschrijving van de orde met betrekking tot de feesten) schrijft men zelfs: iemand is verplicht om te drinken en dronken te worden tijdens Purim tot men het verschil tussen ‘vervloekt is Haman’ en ‘gezegend is Mordechai’ niet meer scherp hebben. Daarna volgt er een verhaal met een waarschuwing om dronken te raken, waardoor men de bovenstaande zin uiteindelijk niet letterlijk in de praktijk wil brengen. Toch laat het zien wat voor feest Purim is: een ontzettend blije bevrijdingsdag.

Adar 15 is ook een feestdag, ook wel Shushan Purim genoemd, omdat men in de burcht van Shushan ook de 14e nog vocht tegen de Jodenhaters en daarom een dag later feest vierden. In ommuurde steden, dus ook in Jeruzalem viert men daarom twee feestdagen.

Tijdens deze feestdagen wordt het boek van Esther vaak twee keer helemaal voorgelezen en maakt men zoveel mogelijk lawaai bij de naam van Haman met ratels en het stampen op de grond.

Tijdens het feest worden allerlei lekkernijen gegeten, in het bijzonder hamansoren en hamanstaschen. Zie de links onderaan voor de recepten.

Het boek Esther

Het boek Esther is een bijzonder boek. Het is het enige boek van de Bijbel dat de naam van God niet noemt, maar je zou kunnen stellen dat Zijn vingerafdrukken overal te vinden zijn in het verhaal. Het is een boek waar een vrouw, Esther, de hoofdrol heeft, iets wat zeker in die tijd niet veel voorkwam, zeker niet in de culturen buiten Israël. Samen met Ruth is dit dus een uniek verhaal.

Esther is de Perzische naam van Hadassa. De Hebreeuwse naam Hadassa betekent ‘Mirte’ en komt maar 1 keer voor in de bijbel (Esther 2:7). De mirte heeft een aangename geur. In het boek Esther is het de zoete geur die tegen de bitterheid ingaat van Haman. De mirte wordt ook gezien als rechtvaardig (op basis van Zach. 1:8-11). Esther betekent ‘ster’ en de naam komt 55x keer voor in de bijbel, maar alleen in het boek Esther zelf. Esther betekent verstopt. Haar rechtvaardigheid en afhankelijkheid van de Schepper was verstopt aanwezig in het verhaal.

Waarschijnlijk hebben Esther en Mordechai het boek zelf geschreven en is het daarmee in de kronieken gekomen. Ze hebben mogelijk expres de naam van God weggelaten, omdat anders Perzische goden in de plaats van de Godsnaam geplaats zouden worden. Het is een prachtig beeld, dat hoewel de naam van JHWH niet voorkomt, Hij wil zichtbaar aanwezig is en leidt en beschermt.
 

Het verhaal van Esther

Ahasveros, regerende van 486 – 465 v.Chr. als vierde koning van het Perzische rijk (539-331 v.Chr.) vanuit de burcht in Shushan, gaat op zoek naar een nieuwe vrouw, nadat koningin Vasthi niet beantwoordt aan zijn vraag (Esther 1:12, 2:2). Ook Esther wordt één van de 1400 (!) kandidaten die gedurende 4 jaar overwogen worden als nieuwe koningin. Mordechai, meegevoerd in 597 met Nebukadnezar, een Jood, heeft zich ontfermd over Esther, de dochter van zijn oom en behandelt haar als Zijn dochter (Esther 2:5-7).

Mordechai hoort twee hovelingen een plan beramen om de koning te vermoorden. Via Esther laat hij dit aan de koning weten. Dit wordt in de kronieken opgeschreven.

Haman, een nakomeling van Agag (in leven gehouden door de ongehoorzaamheid van Saul in 1 Sam. 15), krijgt van Ahasveros de hoogste plek onder de vorsten (Esther 3:1) en iedereen moet voor hem knielen. Dit doet Mordechai niet (Esther 3:5) en dat maakt Haman boos. Niet alleen op Mordechai, maar hij krijgt een haat voor alle Joden (Esther 3:6). Hij bedenkt en manier om de Joden uit te roeien door het lot (‘pur’) te werpen. Het lot komt op de 13e dag van de 12e maand (Adar). De koning laat een wet uitschrijven om op die dag “alle Joden weg te vagen, te doden en om te brengen, van jong tot oud, met de kleine kinderen en de vrouwen en hun bezit te plunderen” (Esther 3:13).

Alle Joden gaan in rouw, ook Mordechai, wanneer ze horen van de wet (Esther 4:3). Mordechai drukt Esther op het hart om hiermee aan de slag te gaan. Esther legt uit dat ze niet zomaar naar de koning kan gaan. Iedereen die ongevraagd naar de koning gaat, wordt vermoord, tenzij de koning je de scepter aanreikt (Esther 4:11). Mordechai reageert met het mooie vers uit Esther 4:14:
1Want als je je in deze tijd in diep stilzwijgen hult, dan zal er vanuit een andere plaats verlichting en verlossing voor de Joden komen, maar jij en het huis van je vader zullen omkomen. En wie weet of jij niet juist voor een tijd als deze tot deze koninklijke waardigheid gekomen bent. Esther roept alle Joden op om drie dagen en drie nachten te vasten en antwoord met: “dan zal ik naar de koning gaan, wat niet overeenkomstig de wet is. Als ik dan omkom, dan kom ik om” (Esther 4:16)

Esther vindt genade in de ogen van Ahasveros en hij reikt haar de scepter aan. Ze vraagt of de koning wil komen op haar maaltijd, samen met Haman. Tijdens deze eerste maaltijd vraagt ze of ze nogmaals komen voor een tweede maaltijd waar ze haar wens zal uiten (Esther 5:8). Ondertussen heeft Haman een galg opgericht voor Mordechai.

De koning slaapt op een nacht niet lekker en gaat de kronieken lezen. Daarin ziet hij het verijdelde plan van Mordechai en vraagt of hij al beloond is. Dat is niet zo. Aan Haman vraagt hij wat er zou moeten gebeuren met de man waaraan de koning eer wil bewijzen. Haman denkt dat het om hem gaat en bedenkt een mooie ode aan de man van de eerbewijzen van de koning. Vervolgens moet hij dit aan Mordechai gaan doen (Esther 6:10). Tijdens de tweede maaltijd vertelt Esther het hele verhaal aan de koning. Haman wordt weggebracht als misdadiger en aan zijn eigen galg opgehangen (Esther 7:10).

Esther nadert de koning nogmaals en krijgt weer de scepter aangereikt. Dit keer wil ze de wet van de 13e van Adar wijzigen (Esther 8:3) en de koning werkt hieraan mee. De wet wordt niet gewijzigd, want dat kan niet, maar er wordt een tweede werd ingesteld: alle Joden mogen zich zonder inhouden verdedigen en de Jodenhaters vermoorden (Esther 8:11).

Op de 13e worden verschillenden vermoord die tegen de Joden opstaan. In Shushan wordt ook de 14e nog aangewezen om de Joden zich te laten verdedigen, waardoor de 15e in Susan nog een feestdag wordt. Vanaf nu wordt Purim gevierd, ter nagedachtenis aan de bevrijding van het volk van God van Haman en zijn boze praktijken (Esther 9:26-28).